Arabuluculukta Anlaşamazsak Ne Olur? 2026

arabuluculuk" class="auto-link" rel="noopener">Zorunlu arabuluculuk, tarafları masaya oturmaya yönlendirir; ancak anlaşmayı dayatmaz. Görüşmeler her zaman uzlaşmayla sonuçlanmaz. Peki arabuluculukta anlaşamazsak ne olur? Kısa yanıt şudur: süreç, dava yolunu açan bir belgeyle kapanır ve uyuşmazlık mahkemeye taşınır. Anlaşamama, sürecin başarısızlığı değil; yargı yolunun bir sonraki aşamasına geçişin kapısıdır.

Bu yazıda arabuluculukta anlaşamama hâlinde sürecin nasıl ilerlediğini, anlaşamama son tutanağının niteliğini, dava açma sürelerini, yargılama giderlerinin kime ait olduğunu ve ilk toplantıya katılmamanın 2026 itibarıyla doğurduğu sonuçları somut madde atıflarıyla bulacaksınız. Amaç, anlaşma sağlanamadığında hak kaybı yaşamadan dava aşamasına geçmenin yolunu göstermektir.

Anlaşamama Son Tutanağı ve Dava Yolu

Arabuluculuk görüşmeleri uzlaşmayla bitmezse arabulucu, anlaşamama son tutanağını düzenler. Bu belge, dava şartı arabuluculukta kritik bir işlev görür: arabuluculuğa başvurulduğunu ve sürecin tamamlandığını, yani dava şartının yerine getirildiğini kanıtlar. Tutanak olmadan, kapsama giren bir uyuşmazlıkta dava açılamaz.

Dava şartı kapsamındaki uyuşmazlıklarda, anlaşamama son tutanağının aslı veya onaylı örneği dava dilekçesine eklenmek zorundadır. Eklenmezse mahkeme, davacıya bir haftalık kesin süre verir. Bu sürede de tutanak sunulmazsa, dava Hukuk Muhakemeleri Kanunu HMK m.114 ve m.115 uyarınca dava şartı yokluğundan usulden reddedilir. Yargıtay'ın yerleşik içtihadına göre de dava şartı arabuluculuk, davanın açılması için aranan ve mahkemece kendiliğinden gözetilen bir koşuldur; bu yüzden son tutanak, arabuluculuk dosyasının en değerli belgesidir ve özenle saklanmalıdır.

Son tutanakta yalnızca anlaşmaya varılamadığı değil, hangi tarafın toplantıya katıldığı, hangisinin katılmadığı gibi bilgiler de yer alır. Bu kayıtlar, sonraki davada yargılama giderlerine ilişkin değerlendirmede önem taşıyabilir. Tutanağın içeriğinin doğru ve eksiksiz tutulması, dava açacak taraf için baştan avantaj sağlar. Uygulamada tarafların, son tutanağı imzalamadan önce içeriğini kontrol etmesi; özellikle katılım ve beyanlara ilişkin kayıtların gerçeği yansıttığından emin olması önerilir.

Anlaşamama Sonrası Dava Açma Süreleri

Anlaşamama hâlinde dava açma süresi, uyuşmazlığın türüne göre değişir. En kritik süre, işe iade davalarında karşımıza çıkar.

İşe iade davasında, anlaşamama son tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren iki hafta içinde iş mahkemesinde dava açılması gerekir. Bu süre hak düşürücü niteliktedir; kaçırıldığında işe iade hakkı tümüyle ortadan kalkar. Bu nedenle işe iade uyuşmazlıklarında son tutanağın tarihi, takip edilmesi gereken en kritik tarihtir. İki haftalık süre kısa olduğundan, dava dilekçesinin ve eklerinin arabuluculuk sürerken hazırlanmaya başlanması, pratik bir önlemdir.

Diğer alacak davalarında anlaşamama sonrası için özel bir kısa süre öngörülmemiştir; bu davalar ilgili zamanaşımı süresi içinde açılabilir. Önemli bir koruma da şudur: 6325 sayılı Kanun m.18/A uyarınca arabuluculuk başvurusundan son tutanağın düzenlenmesine kadar geçen sürede zamanaşımı ve hak düşürücü süreler işlemez. Yani arabuluculukta geçen haftalar, alacağın zamanaşımı süresinden düşülmez; bu, başvuruyu geciktirmeden yapmanın bir başka faydasıdır.

Yargılama Gideri ve Arabuluculuk Ücreti Kime Ait Olur?

Anlaşamama hâlinde tarafların aklındaki ilk sorulardan biri masraftır. İki ayrı kalemi birbirinden ayırmak gerekir: arabuluculuk ücreti ve dava aşamasındaki yargılama giderleri.

Dava şartı arabuluculukta, süreç anlaşmayla bitmezse ilk iki saatlik arabulucu ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Bu ücret, açılan davanın sonunda haksız çıkan taraftan tahsil edilir. İki saati aşan görüşmelerde ücret, taraflarca tarifeye göre ödenir. Yani anlaşamayan taraf, başlangıçta arabuluculuk için ek bir ödeme yapmak zorunda kalmaz; bu da arabuluculuğa başvurmanın ekonomik riskini en aza indirir.

Dava aşamasındaki yargılama giderleri ise kural olarak haksız çıkan tarafa yüklenir; bu, HMK m.326 ve devamındaki genel kuralın bir sonucudur. Davayı kazanan taraf, yaptığı yargılama giderlerini ve maktu/nispi vekâlet ücretini kural olarak karşı taraftan talep edebilir. Davanın kısmen kabulü hâlinde giderler, haklılık oranına göre paylaştırılır. Bu nedenle anlaşamama, masrafın tümüyle anlaşamayan tarafa yükleneceği anlamına gelmez; nihai masraf dağılımını davanın sonucu belirler.

Bu ayrımın pratik sonucu şudur: arabuluculukta anlaşmamak, başlı başına bir mali yaptırım doğurmaz. Asıl mali sonuç, açılan davanın kazanılıp kaybedilmesine bağlıdır. Dolayısıyla taraf, arabuluculukta makul bir teklifi yalnızca "anlaşmak zorunda değilim" diye reddederken, davanın olası sonucunu ve masraf riskini birlikte değerlendirmelidir.

İlk Toplantıya Katılmamanın Sonuçları

Burada 2026 itibarıyla bilinmesi gereken önemli bir değişiklik vardır. Eskiden, geçerli mazeret göstermeden ilk toplantıya katılmayan taraf, davayı kazansa bile yargılama giderlerinin tamamından sorumlu tutuluyor ve lehine vekâlet ücretine hükmedilmiyordu. Bu, tarafları masaya oturmaya zorlayan sert bir yaptırımdı.

Anayasa Mahkemesi, 2023/160 E., 2024/77 K. sayılı kararıyla bu düzenlemeyi, Anayasa m.36'daki mahkemeye erişim hakkına aykırı bularak iptal etmiştir. Mahkeme, haklı çıkan tarafa tüm yargılama giderlerini yükleyen yaptırımın orantısız bir külfet oluşturduğunu değerlendirmiştir.

Güncel uygulamada, ilk toplantıya katılmama artık otomatik bir tam ceza doğurmamaktadır. Ancak bu, katılmamanın sonuçsuz olduğu anlamına gelmez. Katılmayan tarafın bu tutumu son tutanakta belirtilir ve hâkimin takdiri ile dürüstlük kuralı çerçevesinde, yargılama giderlerine ilişkin değerlendirmede aleyhe dikkate alınabilir. Bu yüzden uzlaşma şansını korumak ve iyi niyetli taraf olarak görünmek için ilk toplantıya katılmak ya da yetkili bir vekil göndermek yerinde olur. Katılım, hem uzlaşma kapısını açık tutar hem de olası bir davada tarafın iyi niyetini gösterir.

Anlaşamama Sonrası Mahkeme Süreci

Anlaşamama son tutanağıyla birlikte uyuşmazlık, görevli mahkemeye taşınır. İş uyuşmazlıkları iş mahkemesinde, ticari uyuşmazlıklar asliye ticaret mahkemesinde, kira uyuşmazlıkları ise sulh hukuk mahkemesinde görülür. Dava dilekçesine son tutanağın eklenmesi, davanın esastan görülebilmesinin ön koşuludur.

Mahkeme aşamasında, arabuluculuk görüşmelerinin gizliliği korunur. Arabuluculuk sırasında taraflarca yapılan açıklamalar, sunulan belgeler ve ileri sürülen çözüm önerileri, sonraki davada delil olarak kullanılamaz. Bu gizlilik ilkesi, tarafların arabuluculukta serbestçe konuşabilmesini güvence altına alır; masada yapılan bir teklif, davada aleyhe çevrilemez. Bu nedenle taraflar, "burada söylediğim davada kullanılır mı?" endişesi taşımadan gerçek beklentilerini ortaya koyabilir.

Trabzon'da anlaşamamayla sonuçlanan uyuşmazlıklar, türüne göre Trabzon İş Mahkemesi, Trabzon Asliye Ticaret Mahkemesi veya Trabzon Sulh Hukuk Mahkemesi önüne taşınır. Mahkeme, delilleri değerlendirir, gerektiğinde bilirkişi incelemesi yaptırır ve uyuşmazlığı esastan karara bağlar. Arabuluculukta hazırlıklı ve dürüst bir tutum sergilemiş olmak, dava aşamasında da tarafın güvenilirliğini destekler; çünkü aynı dosya, aynı belgelerle mahkemeye taşınır.

Anlaşamama Her Zaman Kötü Müdür?

Yaygın bir yanılgı, arabuluculukta anlaşamamanın tümüyle bir kayıp olduğudur. Oysa anlaşamama, çoğu zaman uyuşmazlığın netleşmesini sağlar. Taraflar masada birbirlerinin gerçek pozisyonunu, taleplerinin dayanaklarını ve uzlaşma sınırlarını görür. Anlaşma sağlanamasa bile bu bilgi, dava stratejisinin daha gerçekçi kurulmasına yardımcı olur.

Ayrıca arabuluculuk, anlaşma olmasa dahi, sürelerin durması ve uyuşmazlığın kayıt altına alınması bakımından işlevseldir. Kimi dosyada taraflar, ilk toplantıda anlaşamasa da süreç içinde veya dava sırasında sulh imkânını yeniden değerlendirir. Mahkeme aşamasında dahi taraflar her zaman sulh olabilir; arabuluculukta atılan adımlar, bu olasılığın zeminini hazırlar.

Bu nedenle anlaşamama, sürecin sonu değil; uyuşmazlığın çözümünde yalnızca bir aşamanın kapanmasıdır. Asıl belirleyici olan, anlaşamama hâlinde sürelerin doğru takibi ve son tutanağın özenle korunmasıdır. Bir başka deyişle, anlaşamama hâlinde bile süreçten en az zararla çıkmanın yolu, usul kurallarına ve sürelere titizlikle uymaktan geçer.

Arabuluculuk Görüşmesinde Avukatla Temsil

Arabuluculuk sürecinde tarafların avukatıyla birlikte hareket etmesi mümkündür ve uygulamada sıkça tercih edilir. Avukatın katılımı, tarafın haklarını ve anlaşma metninin sonuçlarını doğru değerlendirmesine yardımcı olur. Özellikle anlaşma belgesinin imzalanması aşamasında, metnin ileride bağlayıcı olacağı düşünüldüğünde hukuki desteğin önemi artar. Hak arama özgürlüğü Anayasa m.36'da güvence altına alınmıştır; arabuluculuk da bu hakkın dava öncesi bir aşaması olarak işler.

Görüşmede taraflar talep ve savunmalarını serbestçe ortaya koyar. Arabulucu taraf tutmaz; yalnızca iletişimi yönetir ve çözüm seçeneklerinin görülmesine aracılık eder. Tarafın masaya hazırlıklı gelmesi, alacak kalemlerini ve dayanaklarını belgeyle ortaya koyması, görüşmenin sağlıklı yürümesini sağlar. Hazırlıksız katılım, tarafın gerçek hak ve menfaatini koruyamamasına yol açabilir.

Arabuluculukta Gizlilik İlkesi

Arabuluculuğun temel ilkelerinden biri gizliliktir. Görüşmede taraflarca yapılan açıklamalar, sunulan belgeler ve çözüm önerileri, anlaşmazlığın daha sonra mahkemeye taşınması hâlinde delil olarak kullanılamaz. Bu kural, tarafların çekinmeden konuşabilmesini ve uzlaşma seçeneklerini özgürce tartışabilmesini amaçlar. Gizlilik, arabuluculuk sürecine duyulan güvenin temelidir.

Gizlilik yükümlülüğü yalnızca taraflar bakımından değil, arabulucu bakımından da geçerlidir. Arabulucu, süreçte öğrendiği bilgileri açıklayamaz. Bu güvence sayesinde taraflar, görüşmede ileri sürdükleri bir önerinin sonradan aleyhlerine kullanılacağı endişesini taşımadan müzakere edebilir. Anlaşma sağlanamasa dahi, görüşmede konuşulanların dava dosyasına yansımaması, tarafın dava aşamasındaki konumunu zayıflatmaz. Bu nedenle arabuluculuk, dava hakkını ortadan kaldıran değil, ondan önce gelen ve riski düşük bir çözüm aşamasıdır.

Sık Yapılan Hatalar

1. İşe iadede iki haftalık süreyi kaçırmak. Son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılmazsa işe iade hakkı düşer.

2. Son tutanağı dava dilekçesine eklememek. Tutanak eklenmezse mahkeme kesin süre verir; tamamlanmazsa dava usulden reddedilir.

3. "Anlaşamadık, masrafı karşı taraf öder" sanmak. Yargılama gideri, davanın sonucuna göre haksız çıkan tarafa yüklenir; otomatik bir kural değildir.

4. İlk toplantıya hiç katılmamak. Otomatik tam ceza kalksa da, katılmama hâkimin takdirinde aleyhe değerlendirilebilir.

5. Gizlilik ilkesini unutmak. Arabuluculukta yapılan teklifler davada delil olmaz; bu ilkeye güvenerek masada gerçekçi davranmak gerekir.

Arabuluculuk ve Zamanaşımının Durması

Arabuluculuğa başvurmanın önemli bir sonucu, zamanaşımı ve hak düşürücü süreler üzerindeki etkisidir. Arabulucuya başvurulduğu tarihten, sürecin sona erdiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. Bu kural, tarafın arabuluculukla uğraşırken dava açma hakkını yitirmesini önler ve görüşmeyi rahatça yürütmesine imkân tanır.

Anlaşma sağlanamayıp son tutanak düzenlendiğinde, duran süreler kaldığı yerden işlemeye devam eder. Dolayısıyla taraf, son tutanağın düzenlendiği tarihten sonra kalan süre içinde davasını açmalıdır. Bu hesabın doğru yapılması, hak kaybını önlemenin temel koşuludur. Özellikle dava açma süresi kısa olan uyuşmazlıklarda, sürenin ne kadarının arabuluculuk öncesinde işlediği dikkatle değerlendirilmelidir.

Uygulamada sık karşılaşılan bir yanılgı, arabuluculuk sürdüğü sürece tüm sürelerin tümüyle ortadan kalktığı düşüncesidir. Oysa süreler durur, sıfırlanmaz; süreç bitince kaldığı yerden işler. Bu ayrımın bilinmesi, anlaşamama hâlinde davanın zamanında açılmasını sağlar.

Süreçte bir avukatla çalışılması, kalan sürenin doğru hesaplanması ve davanın hak düşürücü süre içinde açılması bakımından güvence sağlar. Sürenin gözden kaçırılması, esasen haklı bir tarafın dahi davasının süre yönünden reddine yol açabileceğinden, son tutanağın tarihinin not edilmesi ve kalan sürenin baştan belirlenmesi yerinde olur. Anlaşamama, sürecin başarısızlığı değil; tarafların uzlaşamadığı noktaların netleştiği ve uyuşmazlığın mahkeme önünde çözülmek üzere olgunlaştığı bir aşama olarak da görülebilir. Bu bakış açısı, tarafın süreci daha sağlıklı değerlendirmesine ve sonraki adımlarını gereksiz kaygıya kapılmadan planlamasına yardımcı olur.

Sıkça Sorulan Sorular

Arabuluculukta anlaşamazsak dava açabilir miyiz?

Evet. Anlaşamama son tutanağı, dava şartının yerine getirildiğini gösterir ve dava açmanın önünü açar. Tutanağın dava dilekçesine eklenmesi zorunludur.

Son tutanaktan sonra ne kadar sürede dava açmalıyım?

İşe iadede son tutanaktan itibaren iki hafta içinde dava açılmalıdır; bu süre hak düşürücüdür. Diğer alacak davaları ilgili zamanaşımı süresi içinde açılabilir.

Anlaşamazsak arabuluculuk ücretini kim öder?

Dava şartı arabuluculukta ilk iki saatlik ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır ve dava sonunda haksız çıkan taraftan tahsil edilir. İki saati aşan görüşmelerde taraflar tarifeye göre öder.

İlk toplantıya katılmazsam ceza var mı?

Anayasa Mahkemesi'nin 2024/77 sayılı kararı sonrası otomatik tam ceza kalkmıştır. Ancak katılmama, son tutanakta belirtilir ve yargılama giderlerine ilişkin değerlendirmede hâkimin takdirinde aleyhe dikkate alınabilir.

Arabuluculukta söylediklerim davada kullanılır mı?

Hayır. Arabuluculuğun gizlilik ilkesi gereği, görüşmelerde yapılan açıklamalar ve teklifler sonraki davada delil olarak kullanılamaz.

Anlaşamama sonrası dava hangi mahkemede açılır?

Uyuşmazlığın türüne göre iş mahkemesi, asliye ticaret mahkemesi veya sulh hukuk mahkemesinde açılır. Dava dilekçesine anlaşamama son tutanağı eklenir.

Mahkeme aşamasında tekrar sulh olabilir miyiz?

Evet. Arabuluculukta anlaşamamak, sonradan sulh olmanın önünde engel değildir; taraflar dava devam ederken de anlaşabilir.

Sonuç

Arabuluculukta anlaşamazsak ne olur sorusunun yanıtı nettir: süreç, dava yolunu açan son tutanakla kapanır ve uyuşmazlık mahkemeye taşınır. İşe iadede iki haftalık hak düşürücü sürenin kaçırılmaması, son tutanağın özenle saklanması ve yargılama gideri kurallarının doğru bilinmesi; anlaşamama hâlinde hak kaybını önler. Anlaşamama bir başarısızlık değil, uyuşmazlığın çözümünde bir sonraki aşamaya geçiştir.

Bu makale genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve hukuki tavsiye niteliği taşımaz. Kendi somut olayınız için bir hukuk profesyoneline başvurmanız gerekir.